از جنگ پنهان تا نقشآفرینی مستقیم
گزارشهای رسانههای غربی مدعیاند امارات و عربستان در جریان جنگ، بهصورت مخفیانه اقداماتی علیه ایران یا نیروهای نزدیک به تهران انجام دادهاند.اگرچه ابوظبی و ریاض این ادعاها را تأیید نکردهاند، اما نشانهها حاکی از آن است که بخشی از کشورهای خلیج فارس از موضع دفاعی صرف عبور کردهاند.
امارات طبق این گزارشها در حوزههایی مثل تبادل اطلاعات، رهگیری حملات و حتی هماهنگی عملیاتی با اسرائیل فعال بوده است.در مقابل، عربستان مسیر محتاطانهتری را انتخاب کرد؛ حملات محدود انجام داد اما همزمان کانال گفتوگو با تهران را نیز حفظ کرد.
چرا امارات تهاجمیتر شد؟
امارات در جریان جنگ، بیشترین فشار موشکی و پهپادی ایران را در میان کشورهای عربی تجربه کرد.فرودگاهها، بنادر و زیرساختهای اقتصادی این کشور بارها هدف قرار گرفتند.
برای ابوظبی، مسئله فقط امنیت نظامی نبود. مدل اقتصادی امارات بر پایه ثبات، تجارت جهانی، فناوری و سرمایهگذاری خارجی ساخته شده است.حملات ایران دقیقاً همین نقاط را هدف گرفت؛ یعنی تصویر امارات بهعنوان یک هاب امن منطقهای.
به همین دلیل، همکاری امنیتی امارات با اسرائیل وارد مرحلهای عملیاتیتر شد.توافقهای ابراهیم حالا دیگر فقط پروژه عادیسازی سیاسی نیستند؛ بلکه به بخشی از معماری امنیتی جدید منطقه تبدیل شدهاند.
میدان نبرد جدید؛ اقتصاد و فناوری
این جنگ نشان داد نبردهای آینده فقط در آسمان و دریا رخ نمیدهند.زیرساختهای دیجیتال، مراکز داده، بنادر تجاری و شبکههای فناوری حالا بخشی از میدان جنگ هستند.
ایران تلاش کرد با ایجاد اختلال در زیرساختهای اقتصادی و فناورانه امارات، هزینه مشارکت این کشور در ائتلاف ضدایرانی را بالا ببرد.در واقع تهران میخواست این پیام را منتقل کند که اقتصاد جهانیشده خلیج فارس، همزمان یک نقطه قوت و یک آسیبپذیری بزرگ است.
عربستان؛ بازدارندگی بدون ائتلاف کامل
رفتار عربستان تفاوت مهمی با امارات داشت.ریاض پس از حملات ایران، پاسخ محدودی داد اما تلاش کرد جنگ وارد مرحله غیرقابل کنترل نشود.
عربستان همچنان به تنشزدایی با ایران که با میانجیگری چین آغاز شد، اهمیت میدهد.برای سعودیها، ثبات اقتصادی و اجرای پروژههای بلندپروازانه داخلی مثل «چشمانداز ۲۰۳۰» اولویت بالاتری نسبت به ورود به یک درگیری فرسایشی منطقهای دارد.
همین مسئله باعث شد ریاض برخلاف ابوظبی، از تبدیل شدن به بخشی از محور امنیتی آشکار اسرائیل فاصله بگیرد.
سه سناریوی پیش رو
۱. تعمیق ائتلاف امنیتی خلیج فارس و اسرائیلاگر تهدیدهای ایران ادامه پیدا کند، احتمال گسترش همکاریهای اطلاعاتی و دفاعی میان امارات، بحرین و اسرائیل بیشتر خواهد شد.
۲. بازگشت به مدیریت تنشکشورهایی مثل عربستان و قطر ممکن است تلاش کنند دوباره مسیر گفتوگو با تهران را تقویت کنند تا از بیثباتی اقتصادی جلوگیری شود.
۳. شکلگیری جنگهای پنهان منطقهایاحتمال دارد منطقه وارد دورهای از عملیاتهای مخفی، حملات سایبری و جنگهای نیابتی شود؛ بدون آنکه جنگی رسمی اعلام شود.
جمعبندی
جنگ اخیر، نقشه امنیتی خلیج فارس را تغییر داد.کشورهای عربی منطقه دیگر فقط میزبان پایگاههای آمریکا نیستند؛ برخی از آنها حالا به بازیگران فعال امنیتی تبدیل شدهاند.
اما خلیج فارس هنوز جبههای یکپارچه علیه ایران ندارد.امارات به سمت همکاری عمیقتر با اسرائیل حرکت کرده، درحالیکه عربستان همچنان میان بازدارندگی و دیپلماسی تعادل برقرار میکند.
در نهایت، مهمترین پیام جنگ شاید این باشد که در خاورمیانه جدید، اقتصاد، فناوری و امنیت بیش از هر زمان دیگری به هم گره خوردهاند.
