پس از گذشت ۱۰۸ روز از تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، سرانجام تلاشهای فشرده میانجیگران منطقهای برای مهار بحران به نتایج ملموسی منجر شد.
در پی این رایزنیها، تهران و واشینگتن روز دوشنبه توانستند بر سر بخشی از موضوعات مورد اختلاف به تفاهمات اولیه دست یابند، تفاهماتی که قرار است طی یک فرآیند مذاکراتی 60 روزه تکمیل شده و زمینه را برای دستیابی به توافقی جامع در خصوص پایان جنگ و حلوفصل اختلافات کلیدی میان دو طرف فراهم کند.
در این رابطه، شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان که میانجی گفتگوهای بین دو طرف مناقشه بود در پیامی اعلام کرد:«پس از مذاکرات فشرده، مفتخریم اعلام کنیم که توافق صلح بین ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران به دست آمده است. هر دو طرف توقف فوری و دائمی عملیات نظامی را در تمام جبههها، از جمله در لبنان، اعلام کردهاند و مراسم امضای رسمی روز جمعه ۱۹ ژوئن در سوئیس برگزار خواهد شد».
اعلام این توافق با موجی از واکنشهای مثبت در سطح منطقهای و بینالمللی همراه شد. بسیاری از مقامات کشورها و نهادهای بینالمللی با استقبال از تفاهمات حاصل شده میان تهران و واشینگتن، آن را گامی مهم در مسیر کاهش تنشها و بازگشت ثبات به غرب آسیا توصیف کردند.
آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل توافق میان ایران و آمریکا و بازگشایی تنگه هرمز را یک گام تعیین کننده به سمت تحقق صلح در منطقه توصیف و ابراز امیدواری کرد که طرفهای این توافق از شرایط به وجود آمده برای افزایش تلاش ها در راستای دستیابی به حل دائمی درگیریهای منطقهای بهره ببرند.
وزارت خارجه چین اعلام کرد:از دستیابی به یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا با هدف پایان دادن به جنگ استقبال می کنیم و امیدواریم همه طرفها به گزینه صلح از طریق گفتگو و مذاکره پایبند باشند. امیدواریم یادداشت تفاهم میان واشنگتن و تهران همان طور که برنامه ریزی شده امضا شود و بازگشایی تنگه هرمز به نفع کشورهای منطقه و جامعه بینالملل است.
نخست وزیر ژاپن هم گفت:ما از یادداشت تفاهم آمریکا و ایران با هدف پایان دادن به خصومتها استقبال میکنیم.
نخستوزیر و وزیر خارجه استرالیا در بیانیهای مشترک اعلام کردند:از توافق بین ایالات متحده و ایران استقبال میکنیم. استرالیا پیوسته خواستار کاهش تنش و پایان درگیری، از جمله در لبنان، بوده است و ما خوشحالیم که توافق بین واشنگتن و تهران شامل گامهایی برای بازگشایی تنگه هرمز است.
هند نیز از این توافق برای پایان دادن به تنشهای اقتصادی خطرناک جهان و توقف درگیریها استقبال کرد.
استقبال بازیگران منطقه
تفاهمات حاصلشده میان تهران و واشینگتن با استقبال گسترده کشورهای عربی و اسلامی نیز همراه شده است.
محمد اسحاق دار وزیر خارجه پاکستان در سخنانی تاکید کرد:ما عمیقا از توافق میان ایران و آمریکا استقبال می کنیم. این توافق حامل پیام اطمینان بخش به جامعه بین الملل بوده و بخش زیادی از اعتماد و ثبات را به بازارهای جهانی مخابره می کند.
محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر قطر نیز گفت:ما از توافق حاصل شده میان آمریکا و ایران استقبال میکنیم و امیدواریم که همه طرفها در مذاکرات آتی با روحیهای مثبت و سازنده که به تحکیم این پیشرفت کمک خواهد کرد، مشارکت داشته باشند.
از سوی دیگر، وزارت خارجه عربستان اعلام کرد: ریاض از توافق مذکور استقبال کرده و از تلاشهای پاکستان و قطر و همراهی واشینگتن و تهران با این تلاشها که در نهایت به توافق انجامید قدردانی میکند. ما بر اهمیت بازگشت امنیت و آزادی کشتیرانی به تنگه هرمز تاکید داریم و خواهان تحقق صلح از طریق دستیابی به توافق دائمی با در نظر گرفتن منافع امنیتی کشورهای منطقه هستیم.
وزارت خارجه کویت اعلام کرد: ما از یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا برای توقف عملیات نظامی به صورت فوری و دائمی استقبال میکنیم.
وزارت خارجه عراق تاکید کرد: ما به طور کامل از تلاشها برای تقویت گفتگو و ترجیح راهحلهای دیپلماتیک در حل بحرانها و اختلافات حمایت میکنیم. موضع اصولی و ثابت عراق همواره بر رد جنگ و دنبال کردن گفتگو و ابزارهای مسالمتآمیز به عنوان تنها راه حل اختلافات استوار بوده و هست.
از آنجا که لبنان نیز بخشی از توافق منطقهای بود، مقامات این کشور از این مسئله ابراز مسرت کردند.
نبیه بری رئیس پارلمان لبنان تاکید کرد: ما از تلاش تمام طرفها از جمله پاکستان، قطر، عربستان و مصر برای دستیابی به توافق و همچنین تهران و واشنگتن برای قرار گرفتن بند مربوط به توقف تجاوزات رژیم صهیونیستی علیه لبنان قدردانی میکنیم. این توافق پایههای امنیت و ثبات را در منطقه از جمله در لبنان تقویت میکند.
ژوزف عون، رئیسجمهور لبنان درباره توافق به دست آمده میان ایران و آمریکا اظهار کرد: خبر اعلام یادداشت تفاهم میان آمریکا و ایران و تاکید آن بر کاهش تنش از جمله در لبنان را دنبال کردم. ارزشمندترین بند این تفاهمنامه، احترام ویژه آن به مسئله لبنان و تاکید بر این موضوع است که امنیت لبنان بخشی جداییناپذیر از هرگونه تلاشی برای تحکیم ثبات است و من از این مسئله تقدیر میکنم. مشتاقانه منتظریم این توافقها به گامهای عملی تبدیل شوند که به خشونت پایان قطعی داده و مرحلهای از ثبات را برقرار کند.
احمد ابوالغیط، دبیرکل اتحادیه عرب در واکنش به اعلام تفاهمی برای توقف جنگ میان ایران و آمریکا، ابراز امیدواری کرد که این تحول گام مهمی در مسیر توقف نهایی حملات در منطقه بوده و شرایط مناسبی را جهت آغاز فرآیندی برای پایان دادن به جنگ و برقراری ثبات پایدار در منطقه ایجاد کند.
رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه نیز ضمن استقبال از این توافق، با انتشار پیامی در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:از همه طرفها میخواهم تا از تحریکها، لفاظیها و اقدامهایی که میتواند روند پیش از امضای رسمی این توافق صلح را مختل کند، خودداری کنند.
وزارت خارجه جمهوری آذربایجان در این باره اعلام کرد:«ما از توافق حاصل شده در مورد یادداشت تفاهم بین آمریکا و ایران استقبال میکنیم. امیدواریم که مذاکرات آینده با تکیه بر این دستاورد مهم، به تضمین صلح و ثبات پایدار کمک کند.
علی القحوم عضو دفتر سیاسی جنبش انصارالله یمن هم این توافق را نشانه پیروزی ایران و شکست آمریکا دانست و تأکید کرد طرح صهیونیستی موسوم به خاورمیانه جدید شکست خورده است.
واکنش غربیها
کشورهای غربی که از تبعات بحران خلیج فارس خسارات مالی سنگینی را متحمل شده بودند، بیش از دیگران از تفاهمات صورتگرفته ابراز رضایت کردند.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا توافق بین ایران و آمریکا را گامی حیاتی برای ثبات منطقه خواند و تأکید کرد که اجرای این توافق به «کاهش بحران انرژی» منجر خواهد شد.
کییر استارمر، نخستوزیر انگلیس ضمن استقبال از این اقدام دیپلماتیک، گفت که توافق میان واشنگتن و تهران گامی بسیار مهم در راستای پایان دادن به جنگ، تضمین ثبات منطقهای و بازگشایی تنگه هرمز است.
امانوئل مکرون رئیسجمهور فرانسه نیز با تأکید بر ضرورت اجرای کامل این توافق اعلام کرد که بازگشایی فوری تنگه هرمز و از سرگیری تردد دریایی بدون محدودیت، برای ثبات منطقه و اقتصاد جهانی اهمیت دارد. این توافق میتواند زمینهساز مذاکرات گستردهتر برای تقویت صلح و امنیت در خاورمیانه باشد و فرانسه در کنار شرکای خود آماده ایفای نقش در این مسیر است.
خوزه مانوئل آلباریس بوئنو، وزیر خارجه اسپانیا ضمن استقبال از تفاهم آمریکا و ایران تاکید کرد که آزادی و امنیت دریانوردی در تنگه هرمز ضروری است. گفتگو و مذاکره میتواند مسائل معوقه را حل کرده و آتشبس را از جمله در لبنان تضمین کند.
رابرت مالی، نماینده ویژه آمریکا در امور ایران در دولت بایدن با انتشار پیامی در شبکه ایکس نوشت:«این یادداشت تفاهم دستاوردی مهم و خوشایند است، عمدتاً به این دلیل که تنگه هرمز را دوباره باز میکند، تنگهای که بسته شدن آن هزینههای ویرانگری را بر میلیونها نفر در سراسر جهان تحمیل کرده بود. این یادداشت تفاهم، در عین حال، کیفرخواستی روشن و محکوم کننده علیه این جنگ است، زیرا مهمترین دستاوردش بازگشایی آبراهی است که اساساً فقط به دلیل همان جنگ بسته شده بود».
بن رودز، قائم مقام مشاور امنیت ملی اوباما تاکید کرد:«این توافق یک آبراه را باز میکند که پیش از جنگ نیز باز بود و مذاکرات هستهای را آغاز میکند که از آنچه ترامپ پیش از جنگ دنبال میکرد، بسیار محدودتر است.همه اینها با هزینهای سرسامآور برای کل جهان انجام شد».
علاوه بر مقامات غربی، فعالان مجازی نیز از توافق تحمیل کننده خواستههای تهران به آمریکا واکنشهای جالبی نشان دادهاند.
در این میان، جکسون هینکل، تحلیلگر آمریکایی در پستی درباره توافق ایران و آمریکا نوشت:«جنگ اکنون تمام شده است. پایگاههای ایالات متحده در خاورمیانه از بین رفتهاند، ایران میلیاردها دلار دریافت میکند، ایران اکنون عوارض هرمز دریافت خواهد کرد و اسرائیل مجبور به خروج از لبنان شد. کارت عالی بود ایران».
خشم همیشگی صهیونیستها
علیرغم استقبال گسترده جهان از این توافق، صهیونیستها همچنان از این رویداد ثباتآفرین خشمگین هستند.
روزنامه عبری یدیعوت آحارانوت در گزارش نوشت که بنیامین نتانیاهو نخست وزیر صهیونیستی به ترامپ اعلام کرده که ارتش اسرائیل از لبنان عقبنشینی نخواهد کرد و خود را ملزم به مفاد مربوط به لبنان در توافق با ایران نمیداند.
«یسرائیل کاتس» وزیر جنگ رژیم صهیونیستی نیز گفت:بهرغم تمام فشارها، ما با عقبنشینی از لبنان مخالف هستیم. من و نتانیاهو سیاست واضحی را برای ابقای ارتش در مناطق امنیتی در لبنان، غزه و سوریه در پیش گرفتهایم. منطقه امنیتی در لبنان خالی از ساکنان خواهد شد و منازل را در روستایهای مرزی تخریب خواهیم کرد. اگر ایران بار دیگر به دلیل حوادث لبنان به اسرائیل حمله کند ما با قدرت به ایران حمله خواهیم کرد.
ایتامار بن گویر، وزیر امنیت داخلی رژیم صهیونیستی در واکنش به تفاهم حاصل شده بین ایران و آمریکا برای خاتمه جنگ، گفت:«توافق ترامپ ما را ملزم نمیکند. اسرائیل تابع ایالات متحده نیست، ما مستقل و دارای حاکمیت هستیم. وظیفه اسرائیل دفاع از خود است و هر بار که در برابر فشارهای بینالمللی تسلیم شده، بهای سنگینی پرداخته است. ما طرف توافقی نیستیم که امنیت ما را تضمین نمیکند. نباید از هیچ یک از مناطق در لبنان که نیروهای ما تصرف کردهاند، عقبنشینی کنیم».
«بتزلل اسموتریچ» وزیر دارای اسرائیل نیز بر تداوم کارزار جنایتکارانه این رژیم علیه ایران و لبنان تاکید کرد. اسموتریچ در شبکه «ایکس» نوشت:«تفاهم با ایران برای اسرائیل و کل جهان آزاد بد است. همین. این کارزار مشترک [اسرائیل و آمریکا علیه تهران] دستاوردهای زیادی در تضعیف ایران داشته و نباید از بین برود. ما باید خودمان و به روشهای خلاقانه به کارزار سرنگونی رژیم ادامه دهیم و اطمینان حاصل کنیم که ایران هرگز سلاح هستهای نخواهد داشت».
رونی ریمون، مشاور راهبردی کابینه نتانیاهو نیز با انتقاد ضمنی از توافق ایران و آمریکا گفت که اسرائیل نباید قربانی این توافق صلح شود.
نتان ایشل، از افراد نزدیک به نتانیاهو گفته است تفاهمی که ایران و آمریکا امضا کردهاند به هیچ وجه ارزشی ندارد و هیچ کس به استثنای ترامپ برای آن ارزش قائل نیست.
یائیر گولان رئیس حزب دموکراتها نیز در واکنش به این توافق گفت که صبح پس از توافق بین ایران و آمریکا، صبحی دشوار برای اسرائیل است، زیرا این توافق بر سر اسرائیل بسته شد.
آوی اشکنازی، تحلیلگر صهیونیست اظهار داشت که تلآویو طرف این توافق نیست بلکه موضوع آن است، زیرا توافق مشخص میکند اسرائیل چه اقداماتی را میتواند انجام دهد و چه اقداماتی را نمیتواند انجام دهد. به دلیل ناکامی مسئولان سیاسی در تأثیرگذاری بر مفاد توافق، برنامه هستهای ایران متوقف نشده و اورانیوم غنی شده همچنان به طور کامل یا جزئی در اختیار ایران باقی خواهد ماند.
بن درور یمینی، دیگر نویسنده صهیونیست هم هشدار داد هرگونه توافق احتمالی در عمل به معنای پذیرش و به رسمیت شناختن نظامی ایرانی خواهد بود که قدرتمندتر از گذشته شده است.
رسانههای عبری نیز این توافق را به مصلحت امنیت و منافع رژیم اشغالگر نمیدانند. شبکه «آی۲۴» رژیم صهیونیستی در گزارشی با رویکردی انتقادی نسبت به این توافق گزارش داد که دونالد ترامپ در جریان مذاکرات، امتیازات فراوانی را به طرف ایرانی واگذار کرده، بیآنکه در مقابل دستاورد ملموسی کسب کند. این رویکرد، توازن قوا را به نفع تهران تغییر داده است.
«کانال ۱۴» اسرائیل نیز در واکنشی تند و منفعلانه، سیاستهای اخیر ترامپ را ضربه به منافع تلآویو توصیف کرد. این رسانه با ابراز ناتوانی در تحلیل رفتارهای جدید کاخ سفید اعتراف کرد:«آنچه ترامپ در قبال ما مرتکب شده، واقعهای چنان سهمگین و ناگوار است که توصیف و تبیین ابعاد آن دشوار است. این توافق یک دستاورد بسیار مهم برای ایرانیها است، چرا که آتشبس فوری خواهد بود، یعنی بر اساس این تفاهم، اسرائیل باید فوراً حملات را در لبنان متوقف کند». سایت «وای نت» هم نوشت که این توافق یک شکست راهبردی برای اسرائیل است.
چهار ماه جنگ و فشار همهجانبه آمریکا و اسرائیل علیه ایران، در نهایت نتوانست اهداف اعلامی آنها را محقق کند. واشنگتن و تلآویو با هدف تضعیف توان هستهای، موشکی و منطقهای ایران وارد این رویارویی شدند اما تحولات میدانی و سیاسی نشان داد که جمهوری اسلامی نه تنها از مواضع خود عقبنشینی نکرد بلکه توانست طرف مقابل را به پذیرش واقعیتهای جدید وادار کند. در نهایت، ترامپ ناچار شد توافق با تهران را بپذیرد که بخش مهمی از شروط و مطالبات ایران را در خود جای داده است.
عقبنشینی آمریکا از مطالبه توقف کامل غنیسازی اورانیوم و پذیرش ادامه فعالیت هستهای ایران در چارچوبی محدود و تحت نظارت بینالمللی نشانهای از شکست راهبرد فشار حداکثری تلقی میشود. همچنین پذیرش ضوابط مورد نظر تهران درباره تردد و امنیت در تنگه هرمز بیانگر این است که ایران در برابر فشارهای خارجی تسلیم نشد. این تحولات دستاوردی راهبردی محسوب میشود که ثابت میکند مقاومت در میدان و دیپلماسی، دشمنان را به عقبنشینی از مواضع اعلامی وادار میکند تا برای خروج از بحران خودساخته امتیاز بدهند.
منبع: الوقت
