هنوز 24 ساعت از مذاکرات غیرمستقیم واشنگتن-تهران به میزبانی و میانجیگری عمان نگذشته بود که آمریکا ادعای اعمال بخش جدیدی از تحریمهای اقتصادی علیه ایران را مطرح کرد. این در حالی است که براساس گزارشها، مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط با تفاهم طرفین برای ادامه گفتوگوها خاتمه یافته و قرار است این گفتگوها ادامه یابد. با این حال بامداد شنبه به وقت ایران، کاخ سفید اعلام کرد که ترامپ فرمان اجرایی جدیدی را امضا کرده است که به اعمال تحریم های ثانویه علیه ایران مربوط میشود.
روز گذشته همچنین وزارت خارجه آمریکا اعلام کرد که ۱۴ کشتی موسوم به «ناوگان سایه» مرتبط با تجارت غیرقانونی نفت ایران، فرآوردههای نفتی و محصولات پتروشیمی را تحریم کرده است. علاوه بر این، ۱۵ نهاد در ارتباط با انتقال نفت ایران و دو فرد نیز تحریم شدهاند.
پاسخ ترامپ به مذاکره؛ تعرفههای سنگین علیه شرکای ایران
کاخ سفید با انتشار بیانیهای رسمی، جزئیات فرمان اجرایی جدید دولت دونالد ترامپ علیه جمهوری اسلامی ایران را تشریح کرد. اقدامی که نشاندهنده برنامه آمریکا برای تشدید فشارهای اقتصادی علیه ایران است. نکات کلیدی بیانیه کاخ سفید شامل موارد ذیل است:
۱. تحریم کشورهای همکار با ایران: به موجب فرمان اجرایی ترامپ، ایالات متحده بر کالاها و خدمات کشورهایی که مستقیم یا غیرمستقیم از ایران خرید میکنند، «تعرفههای گمرکی سنگین» وضع خواهد کرد. این اقدام عملاً شرکای تجاری باقیمانده ایران را بین بازار آمریکا و تجارت با ایران مخیر میکند.
۲. تأکید بر عملیات نظامی: در این سند اجرایی به «عملیات چکش نیمهشب» (Operation Midnight Hammer) اشاره شده است؛ عملیاتی که کاخ سفید مدعی است طی آن تاسیسات هستهای ایران هدف قرار گرفته است.
۳. مداخله در امور داخلی ایران به بهانه حمایت از مردم: در بخشی از فرمان اجرایی ترامپ به صورت واضحی کاخ سفید درباره تحولات اخیر داخلی در ایران موضعگیری کرده و مقابله با اغتشاشات را سرکوب اعتراضات توصیف کرده است.
۴. فشار حداکثری برای معامله جدید: ترامپ در این فرمان اجرایی اعلام کرده که هرگز اجازه نخواهد داد ایران به سلاح هستهای دست یابد.
معنای تحریم همزمان با مذاکره
در چارچوب سیاست خارجی ایالات متحده آمریکا، تحریم های اقتصادی از مهمترین ابزارهای فشار علیه دیگر کشورهاست. تاکید بر این ابزار در میان روسای جمهور آمریکا به حدی است که بسیاری از اندیشمندان در جهان، از تحریمهای آمریکا به عنوان «سلاح اقتصادی» این کشور یاد کرده اند. براین اساس، روز گذشته ترامپ همزمان با مذاکرات اقدام به استفاده از سلاح اقتصادی علیه ایران کرده است و این رفتار نشان دهنده آن است که واشنگتن مذاکره را نه برای توافق بلکه برای تسلیم میخواهد!
در واقع اعمال فرمان اجرایی و تحریمهای سنگین اخیر علیه تهران حاکی از آن است که ترامپ در مواجهه با ایران ترجیح میدهد از مسیر مذاکره وارد شود تا از وقوع درگیری نظامی جلوگیری کند، اما آمریکا در کنار مذاکرات، با اعمال تحریمهای جدید در تلاش است تا به فشار علیه طرف مذاکره کننده ادامه دهد. در این صورت آیا میتوان انتظار داشت که حتی به فرض توافق، تحریمهای آمریکا علیه ایران متوقف شود؟
کارشناسان نیز معتقدند که استفاده همزمان آمریکا از مذاکره و تحریم، نه از سر تناقض بلکه بخشی از رویکردی است که بیشتر به «فشار حداکثری» مربوط است. آمریکا با بهکارگیری همزمان فشار و تحریم و مذاکره، میکوشد ایران را در میز گفتوگو نگه دارد، بدون آنکه از اهرمهای فشارش از مسیر اقتصادی و تحریمها چشمپوشی کند. همین رویکرد است که باعث بی اعتمادی طرف ایرانی به ادامه مذاکره با واشنگتن خواهد شد و شاید حتی به توقف مذاکرات در مراحل آتی نیز منجر شود.
فرمان اجرایی جدید ترامپ علیه ایران همچنین نشان میدهد که دولت دوم ترامپ، رویکرد «فشار حداکثری» دوره اول خود را با ابزارهای تهاجمیتر (مانند تعرفههای تنبیهی جهانی و تهدید به عملیات نظامی مستقیم) ترکیب کرده است تا به اهداف خود درباره ایران دست یابد، اما آیا واقعا دولت ترامپ با این فشار حداکثری خواهد توانست به اهداف خود درباره ایران دست یابد؟
شکست بیش از پیش فشار حداکثری
بسیاری از کارشناسان حتی در آمریکا معتقدند که دائمی بودن تحریمها برای آمریکا هزینههای زیادی دارد و ادامه این فشارها در بلندمدت باعث مقاوم شدن طرف مقابل خواهد شد.
وضعیت مقاوم شدن در برابر تحریمها را درباره وضعیت ایران پس از 4 دهه تحریم سخت از سوی آمریکا به خوبی میتوان مشاهده کرد. اگرچه تحریمهای آمریکا علیه ایران بسیار واضح و روشن است، اما ایران طی چند دهه گذشته همزمان با تشدید تحریمها توانسته اقتصاد داخلی خود را به سطحی از استقلال برساند که در برابر فشارهای تحریمی در واردات استراتژیک مانند بنزین، گندم و مواد اولیه کارخانجات فولادی و ذوب آهن به خودکفایی برسد.
در واقع تحریمهای آمریکا به ایران فشار وارد کرده است که به سوی خودکفایی و عدم وابستگی به خارج حرکت کند. جک لو وزیر خزانه داری آمریکا در دولت اوباما در تاریخ ۳۰ مارس ۲۰۱۶ (فروردین ۹۵) در یک سخنرانی با موضوع «سیر پیشرفت تحریم و درسهایی برای آینده» در بنیاد کارنگی به موضوع بی اثر شدن تحریمها اشاره کرده و گفته بود: « این خطر وجود دارد که استفاده بیش از حد از تحریمها در نهایت باعث کاهش توانایی ما در استفاده موثر از تحریمها شود….ما باید از این خطر آگاه باشیم که استفاده بیش از حد از تحریمها میتواند اثربخشی خود تحریمها را تضعیف کند.»
پیش از این نیز، رسانه آمریکایی وال استریت ژورنال در گزارشی درباره تاثیر تحریمهای غرب و آمریکا بر کشورهایی ازجمله ایران که سالهاست هدف این تحریمها قرار دارند، تاکید کرده بود که ایالات متحده بهطور ناخواسته موجب ایجاد یک محور متشکل از کشورهای تحت تحریم شده است و آنها تجربه موفقی برای خنثیسازی این محدودیتها داشتهاند
منبع: الوقت
